Miejsce, które zna każdy mieszkaniec – ale nie każdy zna jego historię
W Piotrkowie Kujawskim w parku, obok którego przechodzą szkolne wycieczki i gdzie zapala się znicze, 31 października 1939 r. doszło do jednej z najtragiczniejszych zbrodni okupacji niemieckiej na Kujawach. Jak przypomina lokalna społeczność, właśnie tam hitlerowcy rozstrzelali grupę kapłanów oraz osoby świeckie.
Przebieg wydarzeń
Niemiecka akcja wymierzona w polską inteligencję rozpoczęła się od aresztowań nauczycieli i duchowieństwa. Księży z Piotrkowa Kujawskiego i okolicznych parafii (dawnego dziekanatu radziejowskiego) przetrzymywano około tygodnia w Domu Parafialnym. 31 października około godz. 20 Niemcy wyprowadzili duchownych oraz 12 osób świeckich do parku, będącego wówczas własnością rodziny Tabaczyńskich, i otworzyli do nich ogień z bliskiej odległości. Rannych dobijano strzałami z broni krótkiej.
Ekshumacja i pochówek
Ciała ofiar zakopano w rowie przy kolejce wąskotorowej. Gdy w kwietniu 1945 r. ziemia rozmarzła, tymczasowe władze miasta przeprowadziły ekshumację. Zwłoki osób cywilnych były trudne do rozpoznania – część czaszek nosiła ślady uderzeń kolbami karabinów. Lepiej zachowały się ciała księży, co ułatwiły sukienne szaty. Trumny, wykonane przez miejscowego stolarza, wystawiono przy magazynie dworca kolejki wąskotorowej przy ul. Poznańskiej. Pogrzeb odbył się 10 kwietnia.
Ofiary
Wśród zamordowanych kapłanów byli: bł. ks. Leon Nowakowski z Bytonia, student teologii w Rzymie, beatyfikowany przez Jana Pawła II w 1999 r.; ks. Antoni Wysocki, prefekt parafii Piotrków Kujawski; ks. Jan Mikołajczyk, proboszcz z Sadlna; ks. Edmund Wolski, proboszcz z Bytonia; ks. Wiktor Pietkiewicz, proboszcz z Mąkoszyna; ks. Franciszek Gawlikowski, proboszcz z Połajewa; ks. Romuald Tomiec, wikariusz z Witowa; ks. Paweł Bobotek, proboszcz z Broniszewa. Ks. kanonik Henryk Koławski, proboszcz parafii Piotrków Kujawski, został zwolniony, a następnie zamordowany w jednym z niemieckich obozów.
Spośród 12 osób cywilnych dotąd udało się rozpoznać tylko dwie: Aleksandra Lewandowskiego i Władysława Szewczyka. Z innych ofiar znane są jedynie nazwiska: Bernasiak, Chojnacki, Daniel, Jaromirski, Kapturski, Kaszubski, Marcinkowski, Okrasiński.
Pamięć
Zbrodnia wpisuje się w szerszy plan eksterminacji polskiej inteligencji, realizowany przez okupanta niemieckiego podczas II wojny światowej, w której zginęło od 5,5 do 6 mln Polaków. Dziś o wydarzeniach przypominają lokalne instytucje – Biblioteka i Ośrodek Kultury w Piotrkowie Kujawskim oraz OSP KSRG Piotrków Kujawski – a także mieszkańcy, którzy pielęgnują pamięć o ofiarach.
